ทำความรู้จักหนังสืออพยพ: การช่วยกู้ พันธสัญญา และการสถิตอยู่ของพระเจ้า

ถ้าปฐมกาลเป็นหนังสือแห่งการเริ่มต้น หนังสืออพยพก็เป็นหนังสือแห่งการช่วยกู้ ชนชาติหนึ่งที่ตกเป็นทาสในอียิปต์นานถึงสี่ร้อยปี กลับได้รับการปลดปล่อยในคืนเดียว ถูกนำข้ามทะเลที่แหวกออกเป็นสองฟาก และพามาถึงเชิงภูเขาเพื่อกลายเป็นประชากรของพระเจ้า เปลวไฟในพุ่มไม้ เลือดที่วงกบประตู ผนังน้ำที่ตั้งขึ้นสองข้าง และบัญญัติที่จารึกบนแผ่นศิลา—หนังสืออพยพไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์โบราณ แต่เป็นการซ้อมใหญ่ครั้งแรกอย่างครบถ้วนของแก่นเรื่องที่ร้อยอยู่ในพระคัมภีร์ทั้งเล่ม นั่นคือการไถ่ ตำแหน่งของหนังสืออพยพในพระคัมภีร์ หนังสืออพยพเป็นเล่มที่สองในหมวดโทราห์ เขียนต่อจากจุดที่เรื่องราวในหนังสือปฐมกาลจบลงพอดี ปฐมกาลปิดฉากด้วยการที่ครอบครัวของยาโคบเจ็ดสิบคนลงไปยังอียิปต์เพื่อหนีการกันดารอาหาร ส่วนอพยพเปิดเรื่องขึ้นเมื่อเวลาผ่านไปสี่ศตวรรษ ครอบครัวนั้นได้ทวีจำนวนขึ้นเป็นชนชาติมหึมา—แต่กลับตกเป็นทาสภายใต้ฟาโรห์ เนื้อหาสี่สิบบทของหนังสือเล่มนี้สรุปได้ด้วยสามคำ คือ การช่วยกู้ พันธสัญญา และการสถิตอยู่ด้วย พระเจ้าทรงนำประชากรของพระองค์ออกจากแดนทาส ทรงผูกมัดพระองค์เองไว้กับพวกเขาที่ภูเขาซีนาย และเสด็จมาประทับอยู่ท่ามกลางพวกเขา สามก้าวนี้เองที่วางรากฐานของความเชื่อทั้งหมดในพันธสัญญาเดิม ผู้เขียน ช่วงเวลา และผู้อ่านกลุ่มแรก ตามธรรมเนียมที่สืบทอดกันมาอย่างต่อเนื่องทั้งในหมู่ชาวยิวและคริสตจักรตลอดยุคสมัย ผู้เขียนหนังสืออพยพคือโมเสส—ผู้ซึ่งเป็นทั้งตัวละครหลักในหนังสือและพยานผู้อยู่ในเหตุการณ์ทั้งหมด เหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นราวศตวรรษที่สิบห้าถึงสิบสามก่อนคริสตกาล และหนังสือถูกเขียนขึ้นเพื่อช่วยให้ชนอิสราเอลที่เพิ่งออกจากอียิปต์ ยังเดินทางอยู่ในถิ่นทุรกันดาร เข้าใจว่าพวกเขาเป็นใคร พระเจ้าของพวกเขาเป็นผู้ใด และพระองค์ทรงประสงค์ให้พวกเขาดำเนินชีวิตอย่างไร สำหรับผู้อ่านกลุ่มแรก หนังสือเล่มนี้เป็นทั้งหลักฐานยืนยันตัวตนและคู่มือการดำเนินชีวิตร่วมกับพระเจ้า การจะอ่านให้เข้าใจอย่างแท้จริง เราต้องรู้จักพระเจ้าผู้ทรงริเริ่มการช่วยกู้ก่อน ลองใคร่ครวญคำถามที่ว่าแท้จริงแล้วพระเจ้าคือใครดู โครงร่างของทั้งเล่ม เนื้อหาสี่สิบบทแบ่งออกเป็นสี่ช่วงได้อย่างเป็นธรรมชาติ • บทที่ 1–18 การช่วยกู้: อิสราเอลตกเป็นทาสในอียิปต์ พระเจ้าทรงเรียกโมเสส ทรงบันดาลภัยพิบัติสิบประการ ตั้งเทศกาลปัสกา และนำประชากรข้ามทะเลแดงออกจากอียิปต์ • บทที่ 19–24 พันธสัญญา: ที่ภูเขาซีนาย พระเจ้าประทานบัญญัติสิบประการและกฎเกณฑ์ต่าง ๆ แล้วทรงทำพันธสัญญากับอิสราเอลอย่างเป็นทางการ • บทที่ 32–34 การกบฏและพระเมตตา: ประชากรทำบาปด้วยการหล่อรูปลูกโคทองคำ แต่พระเจ้ากลับทรงสำแดงพระสิริ ความรักมั่นคง และพระทัยที่พร้อมจะให้อภัย • บทที่ 25–31, 35–40 การสถิตอยู่ด้วย: การออกแบบและสร้างพลับพลา เพื่อให้พระเจ้าผู้บริสุทธิ์สถิตอยู่ท่ามกลางประชากรของพระองค์ ครึ่งแรกของหนังสือบอกเราว่า "พระเจ้าทรงทำสิ่งใดเพื่อประชากรของพระองค์" ส่วนครึ่งหลังบอกว่า "พวกเขาตอบสนองอย่างไร และเข้ามาอยู่ในการสถิตอยู่ด้วยของพระองค์ได้อย่างไร" แก่นเรื่องสำคัญที่ร้อยอยู่ทั้งเล่ม แก่นเรื่องแรกคือการไถ่ พระเจ้าทรงได้ยินเสียงคร่ำครวญของเหล่าทาส แล้วทรงยื่นพระหัตถ์ลงมาช่วย—นี่คือต้นแบบของการช่วยกู้ในพระคัมภีร์ เป็นรากที่คำสอนเรื่องความรอดคืออะไรในพันธสัญญาใหม่งอกงามขึ้นมา แก่นที่สองคือพระนามและการสถิตอยู่ของพระเจ้า พระองค์ทรงเปิดเผยพระองค์เองว่าเป็นพระยาห์เวห์ "เราเป็นผู้ซึ่งเราเป็น" และเสด็จลงมาในเสาเมฆเสาเพลิง มาประทับในพลับพลา—มิใช่พระเจ้าที่ห่างไกลและเย็นชา แก่นที่สามคือความบริสุทธิ์และธรรมบัญญัติ ประชากรที่ได้รับการไถ่ถูกเรียกให้ดำเนินชีวิตที่แตกต่างจากชนชาติรอบข้างอย่างเห็นได้ชัด และแก่นที่สี่คือพันธสัญญา พระเจ้าทรงเลือกชนชาติหนึ่งไว้เป็นของพระองค์เอง—"เราจะเป็นพระเจ้าของเจ้า และเจ้าจะเป็นประชากรของเรา" บทที่ไม่ควรพลาด ในหนังสืออพยพบทที่ 3 กับการทรงเรียกจากพุ่มไม้ที่ลุกไหม้ พระเจ้าทรงปรากฏในพุ่มไม้ที่ลุกไหม้แต่ไม่มอดไป และตรัสพระนามของพระองค์เป็นครั้งแรกว่า 「พระเจ้าจึงตรัสกับโมเสสว่า เราเป็นผู้ซึ่งเราเป็น แล้วตรัสว่า จงบอกชนชาติอิสราเอลว่า พระองค์ผู้ทรงพระนามว่าเราเป็น ทรงใช้ข้าพเจ้ามาหาท่านทั้งหลายอพยพ 3:14」 จากนั้น ในคืนแห่งภัยพิบัติสุดท้าย พระเจ้าทรงตั้งเทศกาลปัสกาขึ้น หนังสืออพยพบทที่ 12 เรื่องปัสกาสอนประชากรให้ฆ่าลูกแกะและเอาเลือดทาที่วงกบประตู เพื่อให้ผู้ทำลายผ่านเลยบ้านนั้นไป 「เลือดที่บ้านซึ่งเจ้าทั้งหลายอยู่นั้นจะเป็นหมายสำคัญ เมื่อเราเห็นเลือดนั้น เราจะผ่านเลยเจ้าไปอพยพ 12:13」 เมื่อออกจากอียิปต์ได้ในที่สุด แต่กลับติดอยู่ระหว่างทะเลกับรถรบของฟาโรห์ โมเสสก็กล่าวถ้อยคำที่ก้องกังวานสืบมาจนทุกวันนี้ ดังบันทึกไว้ในหนังสืออพยพบทที่ 14 เรื่องการข้ามทะเลแดง 「พระยาห์เวห์จะทรงสู้รบแทนพวกท่าน ท่านทั้งหลายจงสงบนิ่งอยู่เถิดอพยพ 14:14」 เมื่อมาถึงภูเขาซีนาย พระเจ้าทรงประทานหนังสืออพยพบทที่ 20 กับบัญญัติสิบประการด้วยพระองค์เอง ที่น่าสังเกตคือบัญญัติเหล่านี้ไม่ได้เปิดขึ้นด้วยคำสั่ง แต่เปิดด้วยพระคุณ—ทรงกล่าวถึงการช่วยกู้ก่อน แล้วจึงตามด้วยข้อเรียกร้อง 「เราคือยาห์เวห์พระเจ้าของเจ้า ผู้ได้นำเจ้าออกจากแผ่นดินอียิปต์ ออกจากแดนทาส อย่ามีพระเจ้าอื่นใดต่อหน้าเราอพยพ 20:2-3」 หนังสืออพยพชี้ไปถึงพระคริสต์อย่างไร ทั้งเล่มของหนังสืออพยพกำลังปูทางไปสู่ผู้ช่วยกู้ที่ยิ่งใหญ่กว่า พันธสัญญาใหม่กล่าวไว้อย่างชัดเจนว่า "พระคริสต์ผู้ทรงเป็นปัสกาของเรานั้น ได้ถูกฆ่าบูชาแล้ว" (1 โครินธ์ 5:7) เลือดที่วงกบประตูซึ่งทำให้ความตายผ่านเลยไปนั้น คือสิ่งเดียวกับที่ความหมายของไม้กางเขนพูดถึง—พระเยซูทรงเป็นลูกแกะที่ปราศจากตำหนิ ผู้ทรงใช้พระโลหิตของพระองค์หันการพิพากษาให้ผ่านเราไป พระกิตติคุณอุทิศเนื้อหาหลายบทให้กับการทนทุกข์ของพระเยซู และไม่ใช่เรื่องบังเอิญเลยที่สัปดาห์แห่งการสิ้นพระชนม์ของพระองค์ตรงกับเทศกาลปัสกา โมเสสนำประชากรออกจากเรือนทาส เป็นภาพล่วงหน้าถึงการที่พระคริสต์ทรงนำเราออกจากการเป็นทาสของบาป พลับพลาแสดงถึงความปรารถนาของพระเจ้าที่จะสถิตอยู่ท่ามกลางมนุษย์ ซึ่งสำเร็จในที่สุดในองค์พระเยซู—"พระวาทะทรงบังเกิดเป็นมนุษย์ และทรงประทับอยู่ท่ามกลางเรา" วิธีอ่านหนังสืออพยพให้เกิดผล ประการแรก จงอ่านเป็นเรื่องราวที่ต่อเนื่องกัน ไม่ใช่กองฉากที่ไม่เกี่ยวโยงกัน—การช่วยกู้ในครึ่งแรกนี่เองที่ทำให้ธรรมบัญญัติและพลับพลาในครึ่งหลังมีความหมาย ประการที่สอง อย่าข้ามบทที่ว่าด้วยพลับพลาเพราะคิดว่าเป็นรายละเอียดน่าเบื่อ ความยาวของมันนั่นแหละคือประเด็น เป็นภาพที่บอกว่าพระเจ้าทรงเอาจริงเอาจังเพียงใดกับเรื่องการสถิตอยู่ท่ามกลางคนบาป ประการที่สาม จงสังเกตคำที่ปรากฏซ้ำ ๆ เช่น "รู้" (เพื่อพวกเขาจะรู้ว่าเราคือพระยาห์เวห์) และ "สถิตอยู่" ประการที่สี่ จงอ่านโดยมองไปข้างหน้า วางพระกิตติคุณไว้ข้าง ๆ หนังสืออพยพ เพราะพระเยซูทรงอ่านพระองค์เองเข้าไปในเรื่องราวนี้ ด้วยแอป BiblePro (主内圣经) คุณสามารถวางฉบับแปลต่าง ๆ เรียงเทียบกัน ตามข้ออ้างอิงโยงไปสู่พันธสัญญาใหม่ และถาม AI ในตัวแอปได้ทุกครั้งที่ติดขัดกับชื่อ ภัยพิบัติ หรือพิธีกรรมใด ๆ ขอให้คุณได้พบพระเจ้าผู้ทรงได้ยินเสียงร้องของผู้ถูกกดขี่ ทรงลงมือช่วยกู้ และทรงปรารถนาจะสถิตอยู่กับคุณ ในหนังสือโบราณเล่มนี้